Die Luyden van 't Hooge Veene


De voorgeschiedenis van "Die Luyden"

December 1985

Op een van de laatste dagen van december 1985 werd met het gedicht 'Snei' het pseudoniem 'Veldeling' geboren en toegevoegd aan een Drents gedicht. Later kwam bij dat pseudoniem ook een typetje, afgeleid van een wat wazige foto van mijn zoveelste 'opa', Hendrik Fidom. In 1986 deed ik pogingen om die persoon ook 'live' neer te kunnen zetten. Een hoeden- en pettenwinkel in Groningen had op een foto van mijn overgrootvader een Hollandse schipperspet herkend. Dat zou mijn pet worden. Mijn oma had uit de kast van Arend Smit - een van onze eeuwlingen - een regelmatig verstelde overkiel gevist. Er werd met in Staphorst gekochte stof een replica gemaakt. Een manchester broek, mooie witte klompen en de 'veldeling' was herboren. Later werd de kleding nog weer enigszins aangepast, maar de pet en de kleding zijn gebleven. Alhoewel, ik had dus in 1986 al wel alle spullen, maar nog geen publiek optreden.


Toevallig Hoogeveen, 1986

In 1986 was ik actief in de werkgroep die het theaterspektakel "Toevallig Hoogeveen" opzette. Dit ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de Tamboer. Een 18e eeuwse herberg, die van Arend Veningen, gaf de inspiratie voor een deel van het theaterstuk. De schipper van het stuk was aanvankelijk werkloos, maar kreeg tegen het eind van de repetities vast werk als chauffeur. Ik had hem helemaal ingepraat in zijn rol, kende de liederen al zo'n beetje, kortom, ik kon zo invallen. Bij de repetities verscheen ik al in de kleding van de eind 19e-eeuwse veldeling. Uiteindelijk moesten die uit, want er moest onooglijke theaterkledij voor in de plaats komen. Alleen de pet mocht ik ophouden. Zo speelde ik en zong ik uiteindelijk op de planken van de Tamboer.

In 1986 vierde Elim haar 200-jarig bestaan. Er verscheen een boek, er kwamen reacties uit de bevolking die vroegen om een fotoboek als toevoeging daarop, en in november 1986 mocht ik een fototentoonstelling openen. Als pullevaarder, een grote melkbus bij mij, waaruit een ingelijste foto van oud-Elim werd getoverd. Een passend gedicht sloot de ceremonie af. Dat was de geboorte van de persoon waar ik maanden mee bezig was geweest. De foto's tonen nog hagelwitte klompen en een kiel die zo glanst, dat hij zichtbaar nog nooit gewassen is.


toevallig-hoogeveen 1985

Even de vrije loop, tijdens repetities van 'Toevallig Hoogeveen'

In de navolgende jaren liet ik het typetje regelmatig naar voren komen, of gebruikte de kledij bij spreekbeurten over de geschiedenis van Hollandscheveld en omstreken, over de Drentse boerhoorn, bij van alles en nog wat. Het voldeed nog niet aan de definitie van levende geschiedenis, maar het bracht me al wel op de drempel…..

Vernieuwing Museum De 5000 Morgen, 2001

arbeidster 19e eeuw

Marga Zwiggelaar kwam in 2001 in dienst van de gemeente Hoogeveen als directeur/conservator van het vernieuwde Museum De 5000 Morgen. Op 9 februari 2002 werd het museum heropend. Marga en ik kenden elkaar al wel uit de archiefzaal van de gemeente Hoogeveen, maar aangezien we beiden daar vooral bezig waren kostbare tijd te investeren in zoveel mogelijk onderzoek, bleef contact beperkt. Marga kreeg mij als vrijwilliger van het museum als erfenis van het 'oude' museum van voor de verbouwing. Los daarvan waren we beiden onder andere petten actief in kerkelijk en cultuur-historisch Hoogeveen, waar we elkaar ook bleven tegenkomen. In de zomer van 2003 begon Marga in het museum bij gelegenheden de 19e eeuwse arbeidsters-kleding te dragen. We zien haar op de foto tegen een mooie '19e eeuwse achtergrond', een oude veenwijk. In dat zelfde jaar, het Van Gogh-jaar 2003, werd de kledij ook gebruikt bij het hernieuwde bezoek van Vincent van Gogh aan Hoogeveen. Vincent kwam met de trein, net als in 1883, en werd door een bont gekleed gezelschap onder verbaasde ogen naar het Museum De 5000 Morgen geleid. Het bezoekersaantal viel wat mee, maar het was eigenlijk een generale repetitie voor Vincents optreden in 2005, waarover zo meer.

Onder de paraplu van de Bibliotheek Hoogeveen werd in 2005 een project opgezet, waarin tal van historische thema's werden uitgewerkt. Marga en ik maakten in 2004 al deel uit van de voorbereidende werkgroep. Bij de opening (14 januari 2005 in het Museum De 5000 Morgen) werden Mechteld van Oostering en Garm geboren. Mechteld is Marga's 11e eeuwse creatie. Garm mijn laat-Romeinse 'ik'. Tenminste, zoals we hen toen voorstelden.

Middeleeuwendag Hoogeveen, 28 mei 2005

Levende geschiedenis blijft werken aan perfectie. We deden dat seizoen van alles, Marga en ik, onder verschillende petten. Een lezing in de bieb over het ontstaan van Hoogeveen, een lezing in de oude Hervormde kerk over dat mooie oude gebouw, Mechteld van Oostering sprak nog over middeleeuwse minneliederen... Om uiteindelijk uit te komen bij het slotfeest. Een middeleeuwse dag in Hoogeveen. Dat Hoogeveen een middeleeuwse geschiedenis had, dat hadden we al duidelijk gemaakt in de lesbrief die bij het project hoorde. Wat voor figuren daar bij pasten kon heel Hoogeveen ervaren op zaterdag 28 mei. Van voor tot achter was de Hoofdstraat voorzien van personen en creaties die volop verbazing opriepen. Daartussen zaten Mechteld en Garm.
Ik noteerde die avond in een soort dagboek:

"28 mei, zaterdag, middeleeuwendag te Hoogeveen. Ik liep de hele dag rond met mijn Germaans/Keltische outfit en blies de mensen bij elkaar als er iets te doen was. Het was vreselijk heet, dus ook vreselijk zweetweer. Outfit is dus aangepast. Ik liep in blote body, net als Obelix. Zo werd ik ook nogal eens genoemd vandaag".

Garm
Garm

Mechteld
Mechteld

Over de drempel, 15 juli 2005

We zaten in de kleding, maar waren we bezig met Levende Geschiedenis? Levende Geschiedenis, als dat is het tot leven brengen van figuren uit het verleden, weer met ze in gesprek kunnen gaan alsof ze nog onder ons waren, dan waren we op de drempel, 28 mei 2005. Enerzijds zaten we in onze rol, anderzijds waren we als mede-organisatoren van die dag beschouwend bezig. Twee maanden later waren we OVER de drempel, 15 juli 2005. We zullen de lezer het verhaal vooraf besparen, maar op 15 juli 2005 werd op de begraafplaats van Hollandscheveld een gedenkteken voor Vincent van Gogh onthuld. In aanwezigheid van Vincent zelf. Net zoals hij in 1883 gewoon was te doen zwierf Vincent door Hollandscheveld, op zoek naar een dame die zich wilde laten schilderen. Hij bood ze geld aan, en ze wilden nog steeds niet. Zijn kameraad Sander Breebaard ratelde de buurt door, het Hoekje over, vlees, vers vlees, van alles was te koop. Geen klant die zich meldde. Vrouwen vluchtten weg alsof hen een oneerbaar voorstel werd gedaan. Net als ze reageerden in 1883. Na een rondwandeling door Hollandscheveld werden Vincent en Sander op de begraafplaats opgevangen door een groep genodigden. Die waren in afwachting van het tweetal al vermaakt door een echte 19e eeuwse Hollandscheveldse dame, die maar niks wilde weten van die rare rooie schilder. Ze had vanuit haar nieuwe identiteit de pers al op het verkeerde been gezet en ze genoot van de rol. Tussendoor werd het gedenkteken ook nog onthuld, maar wat vooral is blijven hangen: het plezier dat we die dag hadden. Dat in combinatie met je echt inleven en uitleven in een rol, improviserend van begin tot eind. Terugkijkend moet ik dan ook constateren... dit was de conceptie van "Die Luyden"... Of toch 28 mei? Ach, bij zoiets weet je het maar nooit.

Geboorte van "Die Luyden", 30 november 2005

"Hoe zou het jou lijken als we er een vaste groep van gingen maken?", vroeg Marga mij, tijdens een van de vele bijpraatmomenten over van alles wat er speelde op historisch gebied. Een werkgroep van het Museum De 5000 Morgen. 17e eeuwse levende geschiedenis. Het was net na de zomervakantie van 2005. Het antwoord was eigenlijk al overbodig, gezien voorgaande geschiedenissen. "Die Luyden" waren eigenlijk al in wording. Marga kwam met de naam en een eerste folder. Dat de geboorte van "Die Luyden" aanstaande was, bleek uit het persbericht dat ik 11 november 2005 verstuurde. Een persbericht met een oproep om mee te doen aan een levende geschiedenis groep. "Wie zin heeft om mee te doen aan dit project van het Museum De 5000 Morgen, is van harte welkom om woensdag 30 november aanstaande om 19.30 uur in het museum met de initiatiefnemers daarover van gedachten te wisselen". Die initiatiefnemers, dat waren dus ondergetekende en Marga. Die 30e november 2005, dat was dus de geboorte van "Die Luyden".

Vincent van Gogh in Hollandscheveld

15 juli 2005: Sander Breebaard (Albert), Vincent (Arend Victorie) en twee verontruste Hollandscheveldse vrouwen,
als eerste Marga en rechts Roeltje Hop.

Optredens vanaf 2 november 2006

Het duurt vaak wel een jaar voor een kindje leert lopen. Zo ook met dit kindje. Achter de schermen werkte Marga een nieuwe rol uit: Merrichje Jans van de Swarte van Swol, Kamernymph, om u te dienen...... Ik kwam al peinzende er achter dat ik eigenlijk al vanaf 2001 bezig was met het inleven in één centrale persoon van het oude Hoogeveen: de schulte. Historisch onderzoek had zich dusdanig gericht op de rechtsgang in die dagen, dat mij dat personage al min of meer over de schouders was geworpen. Er werd gekozen voor de persoon van Lucas Steenbergen, omdat die de hele geschiedenis van het ontstaan van Hoogeveen rondom zijn eigen haardstede had meegemaakt. Toen het jaar om was kwamen "Die Luyden" weer bij elkaar. Om voorlopig niet meer weg te blijven. Vanaf 2 november 2006 waren er vrijwel maandelijks vergaderingen en inmiddels al tientallen optredens. De rest is geschiedenis.

Albert Metselaar,
in volgorde van chronologische personages:

alias Garm van Riegshoogte
alias Godekyn van Oostering
alias ...... een nog naamloze veteraan van de Slag bij Ane
alias Peter van Pesse
alias Lucas Steenbergen
alias Marten Andries
alias Albert Tamboer
alias Sander Breebaard
alias Hendrik Booij

naar boven

terug


facebook die luyden